جمال الدين محمد الخوانساري
مقدمة 25
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
كه جامع كلمات جامعه منسوب بأمير المؤمنين علي عليه السلام است از كساني است كه علّامه مجلسي ( ره ) در مقدّمه بحار نام أو را ضمن معرّفى مصنّفين از علماء شيعه برده وكتاب غرر الحكم أو را نيز از مؤلّفات معتبره دانسته واز مآخذ بحار الأنوار قرار داده است . ( تا آنكه گفته ) امّا كتاب غرر الحكم نامبرده بر ترتيب حروف الفباء مرتّب شده است مصنّف آن بر اين بوده كه كلمات جامعه منسوب بأمير المؤمنين عليه السلام را كه شواهد صحّت آنها طبق مضمون « قضيّة قياساتها معها » با خود آنها بوده يعنى متن آنها نظر بعلوّ مضمون وعظمت معنى وفصاحت وبلاغت خارق العادة دليل صدور آنها از آن حضرت بوده است جمع كند ومندرجات كتاب از حيث كتابت متجاوز از چهار هزار بيت است « 1 » ليكن از جهت عبارت وفقرات ده برابر آن ميباشد با آنكه اين كلمات قصار غير از صد كلمه معروف است كه جاحظ آنها را گرد آورده وغير از آن هزار كلمه است كه ابن أبي الحديد بعنوان مستدرك كلمات قصار نهج البلاغة جمع نموده است ودر آخر شرح نهج البلاغة ذكر كرده است إلى غير ذلك زيرا علماء اسلام در جمع كلمات أمير المؤمنين عليه السلام قدمهاى برجسته برداشتهاند تا بدرجه كه قطب الدين كيدرى ( ره ) در شرحي كه بر نهج البلاغة نوشته از صاحب منهاج نقل كرده است كه : وى گفته : از يكى از دانشمندان در حجاز شنيدم كه مىگفت : در مصر كتابي ديده است كه در جمع كلمات أمير المؤمنين عليه السلام نوشته شده وبيست وچند مجلّد بوده است وزنهار از اين كه از اين سخن تعجّب كنى ويا آنرا امرى بديع وتازه بشمارى زيرا كسى كه باب مدينه علم ووارث معلومات پيغمبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله وسلّم باشد نسبت اين قبيل أمور را بوى نبايد طرفه شمرد . آمدى در آغاز غرر گفته : جاحظ با همه فضل ودانش خود صد كلمه از كلمات
--> ( 1 ) بيت در اصطلاح نويسندگان عبارت از پنجاه حرف است .